Miażdżyca tętnic kończyn dolnych, nazywana również chorobą tętnic obwodowych, jest przewlekłym schorzeniem polegającym na zwężeniu lub zamknięciu tętnic doprowadzających krew do nóg. Jej przyczyną jest odkładanie się w ścianach naczyń krwionośnych złogów tłuszczowych — głównie cholesterolu — które tworzą tzw. blaszki miażdżycowe. W efekcie przepływ krwi ulega ograniczeniu, a tkanki kończyn dolnych są niedostatecznie zaopatrywane w tlen i składniki odżywcze. Choroba rozwija się podstępnie i przez długi czas potrafi nie dawać żadnych wyraźnych objawów — tym groźniejsza, im później zostaje rozpoznana.
Pierwsze sygnały bywają łatwe do zbagatelizowania: uczucie zimna w stopach, drętwienie, mrowienie lub pieczenie nóg. Z czasem pojawia się charakterystyczny objaw, jakim jest chromanie przestankowe czyli ból łydek występujący podczas chodzenia i ustępujący po krótkim odpoczynku. To właśnie ten symptom powinien skłonić pacjenta do niezwłocznej wizyty u lekarza. W bardziej zaawansowanym stadium ból może pojawiać się również w spoczynku, skóra staje się blada i chłodna, a na kończynach mogą powstawać trudno gojące się rany i owrzodzenia. Nieleczona choroba może prowadzić do martwicy tkanek, a w skrajnych przypadkach do konieczności amputacji kończyny.
Wśród najważniejszych czynników ryzyka na pierwszym miejscu wymienia się palenie papierosów, które uszkadza ściany naczyń krwionośnych i przyspiesza proces miażdżycowy. Równie istotne są: podwyższony poziom cholesterolu i triglicerydów, nadwaga i otyłość, brak aktywności fizycznej oraz źle kontrolowane choroby przewlekłe — cukrzyca i nadciśnienie tętnicze. Niezdrowa dieta, bogata w tłuszcze nasycone i produkty wysoko przetworzone, również sprzyja rozwojowi choroby. Wiele z tych czynników jest modyfikowalnych — co oznacza, że los naszych tętnic zależy w znacznej mierze od codziennych wyborów.
Rozpoznanie miażdżycy opiera się na badaniu lekarskim oraz badaniach dodatkowych. Lekarz ocenia tętno na kończynach, wygląd skóry i obecność ewentualnych ran. W diagnostyce wykorzystuje się badania krwi, w tym lipidogram, a także badania obrazowe — przede wszystkim USG Doppler tętnic. W niektórych przypadkach konieczne są bardziej zaawansowane metody, takie jak tomografia komputerowa lub angiografia.
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby i obejmuje zarówno zmianę stylu życia, jak i leczenie farmakologiczne oraz zabiegowe. Kluczowe znaczenie ma bezwzględne zaprzestanie palenia tytoniu, regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta oraz redukcja masy ciała.
W terapii stosuje się leki przeciwpłytkowe oraz preparaty obniżające poziom cholesterolu. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne mogą być zabiegi udrażniające naczynia — angioplastyka z wszczepieniem stentu lub operacje naczyniowe.
Nie można przecenić roli profilaktyki. Regularna aktywność fizyczna, zdrowe odżywianie, kontrola masy ciała, niepalenie oraz systematyczne badania profilaktyczne mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania. Ważne jest też konsekwentne leczenie chorób współistniejących — nadciśnienia i cukrzycy — które nieleczone wielokrotnie przyspieszają miażdżycę.
Miażdżyca tętnic kończyn dolnych jest chorobą poważną, lecz możliwą do kontrolowania. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie pozwalają zahamować jej rozwój, złagodzić dolegliwości i poprawić jakość życia. Dlatego żadnego sygnału wysyłanego przez nogi nie należy lekceważyć i w razie niepokojących objawów niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Naczynia krwionośne nie regenerują się same, za to odpowiednio wcześnie „zaopiekowane” służą latami.
Izabela Gronostajska,
lekarz w trakcie specjalizacji z medycyny rodzinnej