Choroby sercowo‑naczyniowe – zawał serca, udar mózgu, niewydolność serca – to najczęstsza przyczyna zgonów na świecie. Rozwijają się często po cichu, przez lata, bez wyraźnych objawów. Dlatego tak ważne jest rozpoznanie i kontrola ryzyka sercowo‑naczyniowego, czyli prawdopodobieństwa wystąpienia poważnego incydentu w najbliższych latach.
Regularna ocena czynników ryzyka – nadciśnienia tętniczego, palenia tytoniu, zaburzeń lipidowych, otyłości i cukrzycy – pozwala odpowiednio wcześnie wdrożyć działania profilaktyczne i zapobiec rozwojowi groźnych chorób. Żeby ocenić indywidualne ryzyko sercowo‑naczyniowe, lekarze korzystają z wystandaryzowanych narzędzi, które pomagają oszacować prawdopodobieństwo wystąpienia incydentów w najbliższych dziesięciu latach. Jedną z podstawowych skal jest SCORE2, przeznaczona dla osób w wieku 40–69 lat bez przebytych wcześniej poważnych zdarzeń sercowo‑naczyniowych. Uwzględnia ona kluczowe czynniki: wiek, poziom cholesterolu nie‑HDL, ciśnienie tętnicze oraz palenie tytoniu. Dla osób powyżej siedemdziesiątego roku życia stosuje się podobną skalę – SCORE2‑OP.
U pacjentów z cukrzycą skalą oceniającą ryzyko jest SCORE2‑Diabetes. Cukrzyca znacząco przyspiesza rozwój miażdżycy i zwiększa ryzyko uszkodzenia naczyń krwionośnych, dlatego model oceny uwzględnia dodatkowo czas trwania choroby, kontrolę glikemii oraz występowanie powikłań narządowych. Pozwala to na bardziej precyzyjne określenie ryzyka w tej grupie pacjentów, znacznie bardziej narażonej na incydenty sercowo‑naczyniowe. Osoby zakwalifikowane do grupy wysokiego lub bardzo wysokiego ryzyka wymagają szczególnego nadzoru. Wysokie ryzyko oznacza znaczące prawdopodobieństwo wystąpienia zawału lub udaru w ciągu najbliższych dziesięciu lat, co wymaga intensywnej modyfikacji stylu życia, kontroli ciśnienia, profilu lipidowego i glikemii oraz często wdrożenia leczenia farmakologicznego.
Bardzo wysokie ryzyko dotyczy pacjentów po incydentach sercowo‑naczyniowych, z zaawansowaną miażdżycą lub ciężką cukrzycą, u których ryzyko ponownego incydentu jest realne. Konsekwencje zaniechania działań mogą obejmować trwałe uszkodzenia narządowe, niepełnosprawność oraz znacznie podwyższone ryzyko zgonu. W tej grupie niezbędne są intensywne działania terapeutyczne, wielokierunkowa opieka i regularne monitorowanie stanu zdrowia.
Karta Ryzyka „10 dla serca” to nowe narzędzie dostępne w aplikacji mojeIKP, które służy do szybkiej, samodzielnej oceny indywidualnego ryzyka wystąpienia poważnych incydentów sercowo‑naczyniowych w ciągu najbliższych dziesięciu lat. Ma charakter profilaktyczny i edukacyjny, ponieważ pozwala uświadomić sobie wpływ czynników zdrowotnych i stylu życia na kondycję układu krążenia.
Karta opiera się na danych podanych przez pacjenta w ankiecie, obejmujących dziesięć obszarów: ciśnienie tętnicze krwi, stężenie
cholesterolu LDL, glikemię na czczo, masę ciała, palenie tytoniu, spożycie alkoholu, dietę, sen, poziom stresu oraz aktywność fizyczną. Wynik przedstawiany jest w formie wartości procentowej oraz przystępnej graficznej interpretacji, co ułatwia zrozumienie własnego poziomu ryzyka. Pacjent otrzymuje również informacje, które elementy stylu życia można zmodyfikować, aby obniżyć to ryzyko – na przykład poprzez zmianę diety, zwiększenie aktywności fizycznej, zaprzestanie palenia czy regularną kontrolę ciśnienia i poziomu cholesterolu.
Karta Ryzyka „10 dla Serca” ma na celu motywowanie do dbania o zdrowie i wspieranie wczesnej profilaktyki. Może stanowić pierwszy krok do rozmowy z lekarzem lub rozpoczęcia zmian prowadzących do poprawy stanu zdrowia i zmniejszenia ryzyka poważnych chorób układu krążenia.
doktor Izabela Gronostajska lekarz specjalista medycyny rodzinnej ŁCM