Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV, ang. Human Papillomavirus) to jeden z najczęściej występujących wirusów przenoszonych drogą płciową. Szacuje się, że większość aktywnych seksualnie osób zetknie się z nim przynajmniej raz w życiu. Choć w wielu przypadkach infekcja ustępuje samoistnie, niektóre typy HPV mogą prowadzić do rozwoju nowotworów – przede wszystkim raka szyjki macicy, ale także raka odbytu, gardła czy prącia.
HPV to grupa ponad 200 typów wirusa. Około 14 z nich uznaje się za wysokoonkogenne, czyli takie, które mogą prowadzić do rozwoju raka. Najbardziej niebezpieczne są typy HPV 16 i 18 – odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy. Zakażenie HPV bardzo często przebiega bezobjawowo. Wirus może przez wiele lat pozostawać w organizmie, nie dając żadnych sygnałów, a jednocześnie powodować stopniowe zmiany w komórkach szyjki macicy. Dlatego tak ogromne znaczenie ma profilaktyka. Do niedawna podstawowym badaniem pozwalającym na wykrycie nowotworu szyjki macicy była cytologia. Jednak w ostatnich latach podejście do profilaktyki znacząco się zmieniło. Przełomem w profilaktyce raka szyjki macicy było wprowadzenie od 1 lipca 2025 roku testu HPV HR jako alternatywy dla „przestarzałej” już cytologii szkiełkowej.
Decyzja ta oznacza realną zmianę podejścia — zamiast szukać raka, wykrywamy jego przyczynę, czyli obecność wirusa HPV. Test ten ma bardzo wysoką czułość, pozwala wykryć zagrożenie znacznie wcześniej niż cytologia i umożliwia wykonanie dodatkowej diagnostyki z tej samej próbki. W celu przekonania wszystkich naszych pacjentek do tej właśnie nowatorskiej ścieżki diagnostycznej można porównać ceny obu badań na wolnym rynku, bez refundacji. Zwykła szkiełkowa cytologia to koszt około 50 zł, natomiast za test w kierunku HPV trzeba zapłacić już ponad 200 zł.
W Łomżyńskim Centrum Medycznym realizujemy pobrania wymazów na HPV w ramach umowy z NFZ. Prawo do udziału w tego rodzaju profilaktyce mają Panie w wieku 25–64 lat, które w ostatnich 3 latach nie miały wykonywanej cytologii w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Ponieważ jest to bardzo dokładny test, wystarczy powtarzać go co 5 lat. Na badanie nie jest wymagane skierowanie. Rejestracja na pobranie w Łomżyńskim Centrum Medycznym odbywa się telefonicznie, ale mamy dla Pań dużo wygodniejszą i szybszą możliwość. Od niedawna na test w kierunku HPV można umówić się, nie wychodząc z domu i nie czekając na bezpośrednie połączenie z naszym Centrum. Wystarczy dokonać rejestracji przez swoje IKP (Internetowe Konto Pacjenta). Metoda ta jest bardzo wygodna, gdyż spokojnie można przeanalizować dostępne terminy i bez pośpiechu zweryfikować je z własnym grafikiem.
Wartością dodaną testów na HPV jest to, że w przypadku wyniku dodatniego automatycznie wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym (LBC) z tej samej próbki, bez udziału pacjentki. Ta nowatorska metoda oceny cytologicznej pozwala niejako na ocenę komórek szyjki macicy w trójwymiarze, czyli zupełnie inaczej niż w klasycznej cytologii szkiełkowej, gdzie komórki nakładają się na siebie, dając czasem obraz fałszywie ujemny. Pacjentka otrzymuje prawidłowy wynik cytologii, a jednak w jej szyjce toczy się niepokojący proces dysplazji komórek. Test na HPV pobierany jest specjalną szczoteczką, z tego samego miejsca co wymaz cytologiczny, ale finalnie do pojemnika z płynem konserwującym trafia cała szczoteczka. W laboratorium patomorfologowie wybierają komórki, które chcą poddać ocenie — widzą wszystko jak na dłoni. Klasyczna cytologia szkiełkowa nie zniknęła całkowicie, ale przestaje być podstawowym badaniem przesiewowym, pełni rolę uzupełniającą i ma być stopniowo wygaszana na rzecz testów HPV HR. Wprowadzenie tego testu to krok zgodny z rekomendacjami europejskimi i światowymi. To realna szansa na ograniczenie liczby zachorowań i zgonów z powodu raka szyjki macicy.
W Łomżyńskim Centrum Medycznym test HPV HR można wykonać podczas wizyty w poradni ginekologiczno‑położniczej, ale również u położnej — wybór należy do samych pacjentek. Każdego dnia w swojej pracy zawodowej spotykam kobiety, które odkładają badania profilaktyczne „na później”. Pobranie testu jest bardzo krótkie i bezpieczne. Dokładam wszelkich starań, aby było ono również bezbolesne i wykonane w komfortowych warunkach. Przed samym pobraniem czeka nas trochę dokumentacji — ale jest to czas, by się poznać i rozładować stres. Przed pobraniem każda pacjentka przebiera się w pokoju przygotowań w jednorazową spódniczkę, dzięki czemu łatwiej zachować intymność podczas pobytu w gabinecie. Podczas pobrania przyjmujemy odpowiednią pozycję, która ma ogromne znaczenie dla powodzenia wymazu — używamy żelu do zwilżenia dróg rodnych, dobieramy odpowiedni rozmiar wziernika oraz instruujemy pacjentkę w zakresie techniki oddychania, tak aby pobranie było przyjemnością, a nie traumą. Zarówno przed, jak i po pobraniu każda Pani ma możliwość wykonania toalety okolic intymnych. Wynik wymazu uzyskujemy po około dwóch tygodniach.
Pamiętać trzeba, że badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Depilacja nie jest obowiązkowa — to Wasza decyzja. Zależy nam jedynie na tym, aby w dniu pobrania nie występowało krwawienie miesięczne, stan zapalny ani globulki w pochwie. Prosimy pamiętać także o 48‑godzinnej wstrzemięźliwości seksualnej. Wiele kobiet kojarzy położną jedynie z porodem i noworodkiem, a tymczasem mamy możliwość opieki nad pacjentką na każdym etapie jej życia. Decydując się na badanie u położnej, każda pacjentka zyskuje indywidualne podejście, spokojną atmosferę, dokładne wyjaśnienie przebiegu badania, wsparcie i edukację zdrowotną oraz możliwość regularnej kontroli i profilaktyki.
Rak szyjki macicy należy do nielicznych nowotworów, którym można skutecznie zapobiec. Test HPV HR to dziś najprecyzyjniejsze z dostępnych narzędzi profilaktycznych — i jeden z najprostszych gestów, jakie kobieta może wykonać dla własnego zdrowia.
Katarzyna Wróblewska,
mgr położnictwa, specjalistka pielęgniarstwa położniczego i pielęgniarstwa rodzinnego